Zo‘ravonlik — bu bir insonning boshqasiga yoki bir guruhning boshqa odamlarga nisbatan kuch ishlatishi, tahdid qilishi, ruhiy yoki jismoniy zarar yetkazishi bilan bog‘liq bo‘lgan salbiy harakatdir. Zo‘ravonlikning asosiy maqsadi — jabrlanuvchining irodasini sindirish, uni qo‘rqitish, boshqarish yoki o‘ziga bo‘ysundirishdir. Insonning sha’ni, qadri, erki va xavfsizligiga zarar yetkazadigan har qanday xatti-harakat zo‘ravonlik hisoblanadi.
Zo‘ravonlik jamiyatda eng xavfli ijtimoiy muammolardan biridir. U faqat tanaga emas, balki insonning ruhiyatiga ham katta ta’sir qiladi, o‘z-o‘ziga ishonchi, kelajakka bo‘lgan umidi va hayot sifati pasayishiga olib keladi. Shuning uchun zo‘ravonlikni erta aniqlash va oldini olish juda muhimdir.
Zo‘ravonlikning asosiy turlari – Zo‘ravonlik tushunchasi
1. Jismoniy zo‘ravonlik
Bu — odamning tanasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarar yetkazish bilan bog‘liq harakatlar.
Unga urish, tepish, itarish, kuch bilan ushlab turish, jarohat yetkazish kabi harakatlar kiradi.
2. Ruhiy (psixologik) zo‘ravonlik
Insonning ruhiyatiga zarar yetkazadigan har qanday tahdid, haqorat, qo‘rqitish, mensimaslik, bosim o‘tkazish ruhiy zo‘ravonlik hisoblanadi.
U ko‘pincha tashqi belgisisiz bo‘ladi, ammo eng xavfli turlardan biridir.
Tavsiya etamiz : Boshqa mavzularda insholar.
3. Og‘zaki zo‘ravonlik
Haqoratli so‘zlar, baqirish, masxara qilish, pastga uruvchi gaplar og‘zaki zo‘ravonlik turiga kiradi. Bu ham ruhiy shikast yetkazadi.
4. Iqtisodiy zo‘ravonlik
Bu — insonni pul yoki moliyaviy imkoniyatlar orqali nazorat qilish.
Masalan: pul bermaslik, ishga chiqishga qo‘ymaslik, barcha mablag‘larni o‘zboshimchalik bilan boshqarish, jabrlanuvchini iqtisodiy jihatdan qaram qilish.
5. Oilaviy yoki maishiy zo‘ravonlik
Oila ichida turmush o‘rtog‘i, farzandlar yoki boshqa qarindoshlarga nisbatan qo‘llanadigan zo‘ravonlik.
Bu tur jamiyatda eng ko‘p uchraydigan muammo bo‘lib, jismoniy, ruhiy, iqtisodiy shakllarni o‘z ichiga oladi.
6. Kiberzo‘ravonlik
Internet, telefon, ijtimoiy tarmoqlar orqali haqoratlash, qo‘rqitish, sharmanda qilish, tahdid qilish.
Bugungi kunda ayniqsa o‘smirlar orasida ko‘p uchraydi.
7. Jinsiy zo‘ravonlik
Jinsiy majburlash, majburiy aloqaga undash, tajovuz yoki tegishli bo‘lmagan jinsiy xatti-harakatlar.
Bu eng og‘ir ko‘rinishlardan biridir.
Xulosa- Zo‘ravonlik tushunchasi
Zo‘ravonlik — har qanday shaklda bo‘lishidan qat’i nazar, insonning huquq va qadr-qimmatini poymol qiluvchi illatdir. Uni aniqlash, tushunish va unga qarshi choralar ko‘rish — jamiyatning, oilaning va har bir shaxsning muhim vazifasidir. Zo‘ravonliksiz jamiyat — tinch, barqaror va baxtli jamiyatdir.
Tavsiya etamiz : Boshqa mavzularda insholar.
